भारतामध्ये ई-कॉमर्स क्षेत्र झपाट्याने वाढत असताना लघुउद्योजक, किरकोळ विक्रेते आणि महिला व्यवसायांना मोठ्या प्लॅटफॉर्मवर स्पर्धा करणे अवघड जात होते. या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने Open Network for Digital Commerce म्हणजेच ONDC ही संकल्पना पुढे आणली आहे. ONDC हे एक ओपन नेटवर्क आहे, जे ई-कॉमर्सला अधिक लोकाभिमुख, पारदर्शक आणि स्पर्धात्मक बनवण्याचे उद्दिष्ट ठेवते.
सध्या बाजारात Amazon आणि Flipkart सारख्या मोठ्या कंपन्यांचे वर्चस्व आहे. या प्लॅटफॉर्मवर विक्री करण्यासाठी अनेक नियम, कमिशन आणि अटींचा सामना करावा लागतो. ONDC या सर्व मर्यादा दूर करून कोणत्याही विक्रेत्याला थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याची संधी देते.
ONDC चे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ते एक ‘ओपन नेटवर्क’ आहे. म्हणजेच, कोणतीही कंपनी किंवा विक्रेता या नेटवर्कमध्ये सहभागी होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, एखादा लघुउद्योजक ONDC-सक्षम अॅपद्वारे आपली उत्पादने विकू शकतो, आणि ग्राहक वेगवेगळ्या अॅप्सवरून ती खरेदी करू शकतात. यामुळे विक्रेत्यांना एका विशिष्ट प्लॅटफॉर्मवर अवलंबून राहावे लागत नाही.
महिला उद्योजकांसाठी ONDC ही मोठी संधी आहे. घरगुती व्यवसाय, हस्तकला, अन्नप्रक्रिया, कपडे, सौंदर्य उत्पादने तयार करणाऱ्या महिलांना आता डिजिटल बाजारपेठ सहज उपलब्ध होत आहे. कमी खर्चात आणि कमी तांत्रिक अडचणींसह त्या आपल्या उत्पादनांची विक्री देशभर करू शकतात.
ONDC मुळे स्पर्धा वाढून ग्राहकांनाही फायदा होणार आहे. विविध विक्रेत्यांकडून एकाच ठिकाणी उत्पादने उपलब्ध असल्याने ग्राहकांना अधिक पर्याय मिळतील आणि किमतीतही पारदर्शकता येईल. तसेच, लहान विक्रेत्यांना योग्य दर मिळाल्याने त्यांच्या उत्पन्नात वाढ होण्याची शक्यता आहे.
डिजिटल इंडिया मोहिमेचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणून ONDC ला पाहिले जात आहे. Department for Promotion of Industry and Internal Trade च्या पुढाकाराने या प्रकल्पाची अंमलबजावणी करण्यात येत आहे. सरकारचा उद्देश ई-कॉमर्स क्षेत्रात समावेशकता वाढवणे आणि प्रत्येक छोट्या विक्रेत्याला समान संधी उपलब्ध करून देणे हा आहे.
भविष्यात ONDC मुळे किरकोळ व्यापार, शेती उत्पादने, सेवा क्षेत्र आणि लॉजिस्टिक्स या सर्व क्षेत्रांमध्ये मोठे बदल अपेक्षित आहेत. विशेषतः ग्रामीण भागातील उद्योजकांना याचा मोठा फायदा होऊ शकतो. योग्य प्रशिक्षण आणि डिजिटल साधनांचा वापर केल्यास ONDC हे महिलांसाठी आणि MSME क्षेत्रासाठी गेमचेंजर ठरू शकते.
एकूणच, ONDC ही केवळ एक डिजिटल प्रणाली नसून भारतातील व्यापार पद्धती बदलणारी क्रांती आहे. लघुउद्योजक, महिला आणि नवीन व्यवसाय सुरू करणाऱ्यांसाठी ही एक मोठी संधी आहे, जी त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनवू शकते.