केंद्र सरकारच्या प्रधानमंत्री मुद्रा योजना (PMMY) अंतर्गत देशभरातील लाखो महिला उद्योजकांना कर्ज मिळत असून, घरगुती आणि सूक्ष्म व्यवसायांना मोठी चालना मिळत आहे. कमी तारण, सुलभ प्रक्रिया आणि जलद मंजुरी यामुळे महिलांमध्ये या योजनेचा वापर वाढताना दिसत आहे.
मुद्रा योजनेअंतर्गत ‘शिशु’, ‘किशोर’ आणि ‘तरुण’ या तीन श्रेणींमध्ये कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते. यामध्ये छोट्या व्यवसायांसाठी काही हजार रुपयांपासून ते 10 लाख रुपयांपर्यंत कर्ज दिले जाते. विशेष म्हणजे, या कर्जासाठी मोठ्या प्रमाणात तारणाची आवश्यकता नसल्याने घरगुती व्यवसाय सुरू करणाऱ्या महिलांसाठी ही योजना अधिक उपयुक्त ठरत आहे.
ग्रामीण आणि शहरी भागातील अनेक महिलांनी या योजनेच्या मदतीने स्वतःचे व्यवसाय उभे केले आहेत. यात शिवणकाम, ब्युटी पार्लर, फूड प्रोसेसिंग, घरगुती पदार्थ निर्मिती, ऑनलाइन विक्री अशा विविध व्यवसायांचा समावेश आहे. अनेक महिलांनी लहान स्तरावर सुरू केलेला व्यवसाय आता विस्ताराच्या टप्प्यावर पोहोचल्याचे दिसून येत आहे.
सरकारी आकडेवारीनुसार, मुद्रा योजनेअंतर्गत दिल्या गेलेल्या कर्जांपैकी मोठा वाटा महिला लाभार्थ्यांचा आहे. यामुळे महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाला चालना मिळत असून, स्वयंरोजगाराच्या संधी वाढत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, मुद्रा योजनेमुळे केवळ व्यवसाय सुरू करण्यापुरतेच नव्हे, तर त्याचा विस्तार आणि स्थैर्य मिळवण्यासाठीही मदत होत आहे. विशेषतः घरातून व्यवसाय करणाऱ्या महिलांना भांडवलाची अडचण कमी झाल्याने त्या अधिक आत्मविश्वासाने काम करू लागल्या आहेत.
दरम्यान, बँका आणि वित्तीय संस्था मुद्रा कर्जासाठी प्रक्रिया अधिक सुलभ करत असून, डिजिटल अर्ज आणि जलद मंजुरीवर भर दिला जात आहे. यामुळे आगामी काळात अधिकाधिक महिला उद्योजक या योजनेचा लाभ घेतील, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
एकूणच, मुद्रा योजना ही महिलांच्या उद्योजकतेला चालना देणारी आणि घरगुती व्यवसायांना आर्थिक बळ देणारी महत्त्वाची योजना ठरत आहे