ग्रामीण भागातील महिला स्वयंसहाय्य गटांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी राबविण्यात येत असलेल्या ‘लखपती दीदी’ उपक्रमाला देशभरात वेग मिळत आहे. या उपक्रमाअंतर्गत महिलांचे वार्षिक उत्पन्न किमान एक लाख रुपयांपर्यंत पोहोचवण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले असून, लाखो महिलांना स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध होत आहेत.
ग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या माध्यमातून राबविण्यात येणाऱ्या या उपक्रमात महिला बचत गटांना कौशल्य प्रशिक्षण, आर्थिक मदत आणि व्यवसाय मार्गदर्शन दिले जात आहे. शेतीपूरक उद्योग, पशुपालन, फूड प्रोसेसिंग, हस्तकला आणि घरगुती उत्पादन यांसारख्या विविध क्षेत्रांत महिलांना प्रोत्साहन दिले जात आहे.
या योजनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे महिलांना केवळ रोजगार देणे नव्हे, तर त्यांना स्वावलंबी उद्योजक बनवणे हा आहे. त्यासाठी उत्पादनापासून विक्रीपर्यंत संपूर्ण साखळीमध्ये महिलांना मदत केली जात आहे. अनेक ठिकाणी महिला गटांनी स्वतःचे ब्रँड तयार करून स्थानिक तसेच ऑनलाइन बाजारपेठेत प्रवेश करण्यास सुरुवात केली आहे.
सरकारी माहितीनुसार, देशभरातील कोट्यवधी महिला स्वयंसहाय्य गटांशी जोडल्या गेल्या असून, त्यापैकी मोठ्या संख्येने महिला ‘लखपती दीदी’ बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहेत. काही राज्यांमध्ये या उपक्रमामुळे महिलांच्या उत्पन्नात लक्षणीय वाढ झाल्याचेही दिसून आले आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, कौशल्य विकास, वित्तपुरवठा आणि बाजारपेठ यांचा योग्य संगम साधल्यास ग्रामीण महिलांचे उत्पन्न वाढवणे शक्य आहे. ‘लखपती दीदी’ उपक्रम हा त्याच दिशेने उचललेले महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
दरम्यान, राज्य सरकारे आणि स्थानिक संस्था देखील या उपक्रमाला पूरक योजना राबवत असून, अधिकाधिक महिलांना यात सहभागी करून घेण्यावर भर दिला जात आहे. यामुळे ग्रामीण भागात उद्योजकतेचे प्रमाण वाढत आहे.
एकूणच, ‘लखपती दीदी’ उपक्रमामुळे ग्रामीण महिलांना आर्थिक स्वावलंबनाचा मार्ग मिळत असून, घरगुती आणि सूक्ष्म व्यवसायांना नवी उभारी मिळत आहे.